दमक
दमकमा सञ्चालित निजी अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाहरुले अस्पतालमा उपचार सेवाका लागि राज्यद्धारा निर्धारित न्यूनतम मापदण्ड तथा शर्तहरु पालना गरेका छैनन् । स्वास्थ्य जस्तो संवेदनशील संस्थामा रहेको फितलो व्यवस्थापनलाई सुधार्न नियमनकारी निकायले कुनै कदम नचल्दा अस्पतालहरुमा मनपरी प्रवृत्ती मौलाएको छ ।
२०७४ कार्तिक २२ को मन्त्रीस्तरीय निर्णयानुसार स्वीकृत अस्पताल सञ्चालन मापदण्डको उल्लंघन रोक्नुपर्ने स्थानीय सरकारले समेत अनदेखा गरिरहेको छ ।
स्वास्थ्य संस्थाहरुको दर्ता, अनुमति तथा नविकरण सम्बन्धी निर्देशिका २०७४ अनुसार स्थानीय तहमा स्वास्थ्य संस्था सञ्चालनका लागि विभिन्न मापदण्ड तथा शर्तहरु तोकिएको भएपनि यहाँ चलिरहेका स्वास्थ्य संस्थाहरुले त्यसको पालना गरेका छैनन । निर्देशिकामा उल्लेख भए बमोजिम १० प्रतिशत शैया विपन्न, असहायहरुलाई उपलब्ध गराएर उपचार सेवाको अभिलेख राख्नु पर्ने र सोको प्रतिवेदन सम्बन्धित पालिकाको कार्यालयमा नियमित रुपमा पठाउनुपर्ने व्यवस्था छ । तर यहाँका अस्पतालहरुले गरीब , असहायहरुको उपचारका लागि कुनैपनि शैया आरक्षित गरेका छैनन । ति अस्पतालहरुले अहिले सम्म आरक्षण गरिएको बेडमा राखेर सेवा प्रदान गरेको कुनै तथ्याङक पालिकामा पेश गरेका छैनन् । त्यस्ता संस्थाहरुको नविकरणका लागि स्थानीय तहले सिफारिस गर्दा तोकिएका मापदण्ड पालना नगरेको बिषयलाई नजरअन्दाज गर्ने गरेको छ ।
त्यस्तै अस्पतालहरुमा ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई विशेष किसिमका सुविधाका व्यवस्था हुन पर्ने र आवश्यक मात्रामा शैया छुटयाउनु पर्नेमा यहाँका निजी अस्पतालहरुले त्यसको पालना गरेका छैनन् । अस्पतालले परि आउन सक्ने विपद् व्यवस्थापनको कार्ययोजना बनाएको हुनु पर्ने र सो कार्यका लागि सम्पर्क व्यक्ति तोकेर सोको जानकारी सम्बन्धित पालिकाको कार्यालय र जिल्ला समन्वय समितिमा दिनुपर्ने पनि निर्देशिकामा उल्लेख छ ।
त्यस्तै अस्पतालमा प्रति पच्चीस शैयाका लागि एक जना एम.डी.जी.पी. चिकित्सक हुनुपर्नेछ तर एम.डी.जी.पी. चिकित्सक नपाईने अवस्थामा पच्चीस शैयाका अस्पतालमा प्रसुती तथा स्त्री रोग विशेषज्ञ र बाल रोग विशेषज्ञ हुनुपर्नेमा त्यसको समेत पालना गरेका छैनन् । शल्यक्रिया प्रदान गर्ने कक्षमा प्रति शैया कम्तीमा एक जना शल्यचिकित्सक, एक जना एनेस्थेटिक्स, एक जना ईन्चार्ज, एक जना शल्यक्रिया सहायक र एक जना नर्स , जनरल कक्षमा प्रति चार देखि छ शैयामा एक जना स्टाफ नर्सको व्यवस्था गरिनु पर्ने , ईमर्जेन्सी तथा पोष्ट अपरेटिभ कक्षमा प्रति दुई शैयामा एक जना नर्स , सघन उपचार कक्ष, आई.सी.यू. , एन.आई.सी.यू, सी.सी.यू. आदिमा प्रति शैयामा एक जना स्टाफ नर्सको व्यवस्था हुनुपर्ने पनि तोकेको छ ।
त्यस्तै प्रसुती कक्षका लेवर वेडमा प्रति वेड दुई एस.वी.ए., तालिम प्राप्त नर्स वा मीडवाईफ्रीको व्यवस्था हुनुपर्ने हाे र अस्पतालमा कम्तीमा एक जना मेडिकल रेर्कडर , चौबीसै घण्टा सेवा उपलब्ध गराउने गरी फर्मासिष्ट लगायत आवश्यक संख्यामा जनशक्तिका व्यवस्था गरिएको हुनुपर्नेमा अधिकांशले काम चलाउ जनशक्तिका भरमा अस्पताल चलाउँदा यहाँको सेवा जोखिमयुक्त बनेको पाइन्छ । अस्पतालमा कम्तीमा दुई तिहाइ पूर्णकालीन स्वास्थ्यकर्मी हुनुपर्नेमा एक तिहाई पनि स्वास्थ्यकर्मी पूर्णकालिन राखेको पाइँदैन ।
दमकमा हाल निजी अस्पतालका रुपमा ५० शैयाको स्वीकृति लिएर सञ्चालनमा रहेको एक मात्र निजी अस्पतालका रुपमा लाइफलाइन अस्पताल रहेको छ भने १०० शैयाको अनुमति प्राप्त सामुदायिक तथा गैह्रसरकारी स्वामित्वको अस्पताल आम्दा अस्पताल हो । यहाँ ऊँ मेची अस्पतालल, एडभान्स , निम्स नेशनल , दमक हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टर र नमस्ते पब्लिक हस्पिटल पनि सञ्चालनमा छन् । भर्खरै सन्चालनमा आएको दमक सौर्य अस्पताल हो । सौर्य अस्पतालले १५ बेडको अनुमति पाएको दाबी गरे पनि नगरपालिका स्रोतले सो अस्पताल संचालन अनुमती लगायतका सबै प्रक्रिया पूरा नगरेको बताएकाे छ ।
दमकमा सरकारी अस्पतालको रुपमा रहेको दमक अस्पताल अहिले १५ बेडको अस्पातलका रुपमा छ ।
