०७ बैशाख २०८१, शुक्रबार
19-04-2024 , Fri

लकडाउनले मानसिक राेग निम्त्याउने खतरा

Logo
प्रकाशित शुक्रबार, बैशाख २६, २०७७

✍गोपाल ढकाल (मनोविद) 
काठमाडाै‌ं, वैशाख २५
कोरोनाको प्रकोपले बिश्व नै अहिले आक्रान्त बनेको छ । यस्तो रोगको संक्रमण तथा अन्य प्राकृतिक विपत्तिको बेला तनाब, डर, चिन्ताका कारण विभिन्न किसिमका लक्षणहरु देखिन सक्छन् ।

कस्ता कस्ता लक्षण देखिन्छन् त ?

मनमा कुरा खेल्नु ,झर्को लाग्नु, हातखुट्टा, जिउ काप्नु, कट्कट् खानु वा झमझमाउनु, जिउ सिरिंग हुनु, मुख सुक्नु, पसिना आउनु, टाउको( पेट दुख्नु, रिगंटा लाग्नु, मुटुको चाल बढ्नु, भोक तथा निन्द्रा नलाग्नु, छिटो छिटो पिसाब लाग्नु, कब्जियत हुनु , शरिरमा थकान लाग्नु, श्वास फेर्न गाह्रो भएको महसुसहुनु, छाती भारी हुनु, रिस उठनु, ध्यान केन्द्रित गर्न नसक्नु, चाडै विर्सनु, मन दुःखी हुनु, सामान्य भन्दा बढी डर र चिन्ता र पिर पर्नु, छटपटि हुनु, निर्णय लिन नसक्नु, डर लाग्दो सपना देख्नु, पटक–पटक झस्कनु, निराश हुनु, कुनै कुरामा चाख नलाग्नु, आफू वा परिवार कसैलाई केही होला कि भन्ने डर लाग्नु, शरीर तातो वा चिसो भएको महसुस हुनु जस्ता लक्षणहरु देखिन सक्छन् । विपद वा असहज अबस्थामा देखिने यस्ता लक्षणहरु सामान्य र स्वभाविक लक्षणहरु हुन् ।
यस्ता लक्षणहरु विपद वा संकटको बेला कतिलाई तुरुन्तै देखिन्छन् भने कतिपयलाई केहि दिन पछि मात्र देखिन शुरु हुन्छ । कोही कोहीलाई भने केही महिना वा वर्षपछि पनि अचानक लक्षणहरु देखापर्न सक्छन् ।

भिडियाे : लकडाउनले लियाे ज्यान, काराेनाले हैन भाेकले मर्दैछन् नेपाली

समस्या कसरी कम गर्न सकिन्छ ?
मनका वह पोख्न पाउँदा, घरपरिवार, साथीभाई वा समाजको साथ र सहयोग मिल्दा, परिवारसँग बस्दा, सहयोगको आदान प्रदान हुँदा, सान्त्वना पाउँदा, उचित परामर्श पाउँदा, सुरक्षित वातावरण र आवश्यक राहत पाउदा, मनोरञ्चन, खेलकुद, व्यायाम, ध्यान पुजापाठ जस्ता कुरामा मन लगाउदा, रिस र आक्रोश पोख्न पाउँदा मन खोलि रुन पाउँदा, सकरात्मक सोच राख्दा आफ्नो ध्यानलाई रमाइलो कुरामा मोडदा, दैनिक जीवनमा फर्कने प्रयास र धैर्यताले माथी भनिएका जस्ता लक्षणहरु समय बित्दै जादा आफै हराउदै जान्छन् ।
केहिलाई भने लक्षण कमहुँदै जानुको सट्टा झन झन बढने पनि हुनसक्छ । जसका कारण मनोसामाजिक समस्या वा मानसिक स्वास्थ्य समस्याको जोखिम बढेर जान्छ । यस्तो रोगवाट बच्न स्वंय ब्यक्तिले आफ्नो शारीरिक स्बास्थ्यको साथै मनको स्याहारसुसारमा ध्यानदिनु जरुरी हुन्छ । जसलाई स्वहेरचाह भनिन्छ ।

आफ्नो मनको स्याहारसुसार कसरी गर्ने ?
१. कारोनाजस्तो महामारी फैलिएको बेला सेल्फ क्वारेन्टाइनमा बस्दा र सुरक्षाका उपायहरु अपनाउदा मन ढुक्क हुन्छ । यसले डर, त्रास, भय, चिन्ता धेरै कम भएर जान्छ । आफू स्वास्थ छु भन्ने आत्मबल बढछ ।
२. फुर्सदको बेला मानसिक तनाब नहोस भनेर समय ब्यबस्थापन गर्नु जरुरी हुन्छ । दैनिक कार्य तालिका बनाएर आफ्नो दिनचर्यालाई संतुलित बनाउन सकिन्छ । आफूलाई व्यस्त तथा सक्रिय राख्न सकिन्छ । यसो गर्नाले मनमा कोरोना सम्बन्धि कुरा खेल्न पाउदैन । नत्र जति बेला पनि कोरोनातिर ध्यान गई त्रास बढन सक्छ ।
३. कोरोनाको जोखिमबाट बच्न सतर्क हुने , चाहिने भन्दा बढि जानकारी लिन नखोज्ने , नकारात्मक समचार पटक पटक हेरिरहने जस्ता व्यवहार गर्नुहुदैन ।
४. परिवारसँग कुराकानी गर्ने , खेल खेल्न ,किताब पढ्ने, लेख्ने, मनोरञ्जन गर्ने, रमाईला र ज्ञान बर्द्धक श्रब्यदृश्य चलचित्र हेर्ने गर्न सकिन्छ । घरयासी काममा समय दिन सकिन्छ ।
५. तनाब कम गर्न शारीरिक व्यायम, योग, मेडिटेसन, श्वास प्रस्वासको ब्यायम, ध्यान केन्द्रीत गर्ने अभ्यास तथा अन्य आरमदायी अभ्यासले ठूलो मदत पुर्याउछ । तनाबको बेला पर्याप्त निदाउनु जरुरी हुन्छ ।
६. तनाबको बेला सजिलैसँग पच्ने तथा पोषण युक्त आहार खानुपर्छ । जाँडरक्सी तथा लागुपदार्थको सेवनले झनै मनसिक तथा शारिरीक समस्या बढाउँछ ।

कोरोनाको असरले ल्याउन सक्ने मानसिक स्वास्थ्य समस्या :
१. एन्जाईटी ( विभिन्न किसिमका डर चिन्ता जन्य) समस्याहरु ।
२. डिप्रेसन ( दिक्दारिपन तथा आत्महत्याको सोचाई वा प्रयास) ।
३. मानसिक आघात ( पिडादायिक घटनापछि उत्पन्न हुने एक किसिमको मानसिक रोग) ।
४. प्यानिक अट्याक ( एक्कासि बिना कारण उत्पन्न हुने अत्याधिक त्रास) ।
५. समायोजनको समस्या ( परिस्थितिसँग जुझ्न नसकिरहेको अवस्था) ।
६.अब्सेसिभ कम्पल्सिभ डिसअडर्स ( एउटै सोच वा बिचार आईरहने तथा एउटै कार्य लगातार धेरै पटक दोर्होयाई रहने मानसिक रोग) ।
७. कन्भर्सन डिसअडर्स ( डर, त्रास , तनाबको कारणले देखिने मनोबैज्ञानिक समस्या) ।
८. एक्युट स्टेस डिसअडर्स ( तत्कालै देखा पर्ने तनाब जन्य समस्या) ।

यस्तो बेलामा बिज्ञको सहयोग लिनुपर्छ
प्रत्येक व्यक्तिको मानसिक क्षमता फरक फरक हुने हुँदा यसले पार्ने असर पनि फरक फरक हुन्छ । मानसिक रोगबाट ग्रसित बिरामीहरु कोहि चाँडै सामान्य अवस्थामा फर्कन सक्छन् भने केहीलाई सामान्य अवस्थामा फर्कन धेरै समय लाग्नसक्दछ ।
लक्षणहरु कम नभएमा वा बढ्दै गएमा, आफ्नो दैनिक काम गर्न कठिनाई भएमा, आफ्नो वरिपरिका मानिस, ठाउँ, समय राम्ररी ठम्याउन नसक्दा, अरुले नसुन्ने आवाज सुनेमा, अत्याधिक लाँगू पदार्थको सेवन गर्न थालेमा, मानसिक स्थिति र सन्तुलन गुमाएमा, नकारात्मक सोचाइ मात्र आइरहेमा, आत्महत्याको सोच, योजना वा प्रयास गरेमा, व्यक्तित्व र स्वभावमा परिवर्तन आएमा मनोचिकित्सक, मनोविद् तथा मनोसामाजिक विमर्शकर्ताको सहयोग लिनुपर्छ ।
लकडाउको अबधिभरि फोन मार्फत निशुल्क मनोपरामर्श सेवाको व्यवस्था मार्क नेपालले गरेको छ । जसको लागि ९८१३५२७७३२ मा सम्पर्क गर्न सकिन्छ ।
लेखकः मार्क नेपाल मनोसेवा केन्द्रका अध्यक्ष हुन् ।

https://www.youtube.com/watch?v=JVWGTLbzRDY

कमेन्ट गर्नुहोस्
सम्बन्धित

विराटनगर, चैत २६ । मोरङ उद्योग व्यापार संघले आफ्नाे ६७औं वार्षिक साधारण सभामा वरिष्ठ फिजिसियन डा. राेशन खड्कालाई सम्मान गरेको छ । चिकित्सा क्षेत्रकाे माध्यमबाट नागरिकलाई प्रदान गरेकाे सेवाकाे उच्च मुल्याङ्कन गर्दै डा खड्कालाई संघले सम्मान गरेको हाे । साधारण सभामा कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि नेपाली कांगेसका वरिष्ठ नेता डा. शेखर कोइरालाले डा.खड्कालाई सम्मान पत्र प्रदान गरेका […]

विराटनगर,१५ चैत । विराटनगर महानगरपालिकाले महिलाहरुलाई लक्षित गर्दै पाठेघर स्क्रिनिङ चेकजाँच (भिआइए) तथा निशुल्क स्वास्थ्य परिक्षण कार्यक्रमलाई तिब्र पारेको छ । महानगरले हरेक वडाहरुमा यसखाले कार्यक्रम गर्दै आएको छ । हरेक हप्ता निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरेर कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिएको हो । आर्थिक अभावका कारण गरिब तथा विपन्न व्यक्तिहरुलाई अस्पताल जान समस्या हुने भएकाले वडामै स्वास्थ्य […]

विराटनगर ,२९ फाल्गुन ।  सरकारले सञ्चालन गरेको दादुरा–रुबेलाविरुद्धको खोप अभियानअन्तर्गत मुलुकका चार सय १३ स्थानीय तहका सबै बालबालिकाले खोप लगाएका छन्। देशका २४ जिल्लाका ती स्थानीय तहमा सबै बालबालिकालाई खोप लगाइएको छ। बाल स्वास्थ्य तथा खोप शाखाका प्रमुख डा अभियान गौतमका अनुसार ४३ जिल्लाका एक सय ८० स्थानीय तहमा खोप अभियान जारी छ। हालसम्म करिब ६६ […]